Ashabül-Uxdud hekayəsi

Hekayə

1. 1

   Quranın qısa xatırlatması

   Buruc surəsi bu hadisəni bir neçə ayədə güclü şəkildə xatırladır. «Xəndək sahibləri lənətləndi (məhv oldu)»; onlar alovlu odla dolu xəndəklər qazmışdılar (Buruc, 4-5).

   Quran vəziyyəti daha da ağırlaşdıran bir detalı verir: zalımlar bu xəndəklərin kənarında oturmuş və möminlərə etdiklərini öz gözləri ilə seyr etmişdilər (Buruc, 6-7). Yəni bu, qəzəb anında baş verən bir hadisə deyil, soyuqqanlılıqla, tamaşa edilə-edilə törədilən bir zülm idi.

2. 2

   Onların günahı: yalnız iman

   Quran möminlərin nə üçün cəzalandırıldığını açıq şəkildə bildirir: zalımlar onlardan yalnız qüdrətli və tərifə layiq olan Allaha iman gətirdiklərinə görə intiqam alırdılar (Buruc, 8).

   Bu ayə qissənin qəlbidir: möminlərin heç bir cinayəti yox idi; onların yeganə «günahı» Allaha inanmaları idi. Beləcə Quran hər dövrdə imanına görə əziyyət çəkən möminlərə bunun yeni bir şey olmadığını, keçmişdə də haqq yolunun bir bədəli olduğunu xatırladır.

3. 3

   Bağlı rəvayət: oğlan və hökmdar

   Quran əshabül-uxdudun kimliyini açıqlamadığı üçün onların kim olduğu barədə müxtəlif rəvayətlər söylənir. Səhih Müslimdə (3005) Süheyb (r.a) vasitəsilə nəql olunan uzun bir hədis var: sehr öyrənən bir oğlan tədricən imana gəlir, əlində Allahın izni ilə möcüzələr baş verir, sonda hökmdar onu öldürtdürür və oğlanın imanına şahid olan xalqı odla dolu xəndəklərə atır.

   Bu hədis səhihdir; lakin onun məhz Buruc surəsindəki hadisə olması alimlərin qurduğu bir əlaqədir. Bundan başqa, rəvayətə görə ən güclü tarixi izah Nəcran xristianlarını yəhudiliyi qəbul etmədikləri üçün odda yandıran hökmdar Zü-Nüvasla bağlıdır. Quran açıq danışmadığı üçün bu təfərrüatları qəti fakt kimi deyil, rəvayət kimi qəbul etmək düzgündür.

4. 4

   İman və dözümün mükafatı

   Quran qissəni ümidsizliklə deyil, ədalətlə bağlayır. Möminləri yandıran, sonra tövbə etməyən zalımlar üçün cəhənnəm əzabı, iman gətirib saleh əməl işləyənlər üçün isə altından çaylar axan cənnətlər hazırlanmışdır (Buruc, 10-11).

   Beləcə əshabül-uxdud hekayəsi zahirən möminlərin məğlubiyyəti kimi görünsə də, əslində əsl qələbənin imanı qorumaqda və axirət mükafatında olduğunu göstərir.

Bu hadisə Quranda yalnız Buruc surəsində (4-8) qısaca xatırladılır. Quran «xəndək sahiblərini» pisləyir, lakin onların kimliyi, dövrü və yeri barədə məlumat vermir. Səhih Müslimdəki oğlan və hökmdar hədisi, eləcə də Zü-Nüvasın Nəcran əhlini yandırması kimi tarixi izahlar bu qissə ilə əlaqələndirilir, amma Quran bu təfərrüatlara girmədiyi üçün onlar rəvayət səviyyəsində qalır.

• İman uğrunda çəkilən əziyyət Allah yanında zay olmur; əsl uğur axirətdədir.
• Zülm nə qədər güclü görünsə də, zalımların aqibəti həlakdır (Buruc, 10).
• Bir gəncin səmimi imanı bütöv bir cəmiyyəti haqqa yönəldə bilər (Səhih Müslim, 3005).
• Quran hər hadisənin bütün təfərrüatını vermir; qeyb məsələlərində susmaq və təsdiqi Allaha buraxmaq ədəbdir.

İstinadlar Quran ayələrindən, mövcud səhih hədislərdən və etibarlı elmi mənbələrdən seçilir.

• QuranBuruc surəsi, 4

  Xəndək sahiblərinin lənətlənməsi və qazdıqları odlu xəndəklər bu ayələrdə keçir.

• QuranBuruc surəsi, 8

  Möminlərin yalnız Allaha iman gətirdiklərinə görə cəzalandırılması bu ayədə bildirilir.

• HədisSəhih Müslim, 3005

  Süheyb (r.a) vasitəsilə nəql olunan oğlan və hökmdar əhvalatı; sonunda möminlər odlu xəndəklərə atılır. Səhih Müslimdə yer aldığı üçün səhihdir.

• Elmi mənbəTDV İslam Ansiklopedisi, «Ashâbü'l-Uhdûd»

  Quranın hadisənin təfərrüatını vermədiyi və müxtəlif tarixi izahların (o cümlədən Zü-Nüvas) rəvayət olduğu bu məqalədə açıqlanır.

Quranda keçən digər qissələr.

• Yasin elçiləri

  Şəhərə göndərilən üç elçi və uzaqdan qaçıb gələn mömin

• Ashabül-Fil

  Kəbəni yıxmağa gələn fil ordusu və Əbabil quşları

Bu hekayə haqqında ən çox soruşulanlar.

• Ashabül-Uxdud hekayəsi nədən bəhs edir?

  Ashabül-Uxdud hekayəsi Allaha iman gətirdiklərinə görə möminləri odla dolu xəndəklərdə yandıran zalımlardan bəhs edir. Quran onları «xəndək sahibləri» adlandırır və başlarına toplaşıb bu zülmü seyr etdiklərini bildirir (Buruc, 4-8).

• Əshabül-uxdud kim idi?

  Quran onların kimliyini, yaşadıqları yeri və dövrü açıqlamır. Səhih Müslimdəki oğlan və hökmdar əhvalatı, eləcə də Zü-Nüvasın Nəcran əhlini yandırması kimi izahlar bu qissə ilə əlaqələndirilsə də, bunlar rəvayət səviyyəsindədir.

• «Uxdud» sözü nə deməkdir?

  «Uxdud» ərəbcə uzun və dərin xəndək, həndək deməkdir. Buradan «əshabül-uxdud», yəni «xəndək sahibləri» ifadəsi gəlir; onlar möminləri bu xəndəklərdəki oda atmışdılar.

• Səhih Müslimdəki oğlan və hökmdar əhvalatı bu qissə ilə bağlıdırmı?

  Bəzi rəvayətlərə görə bağlıdır. Səhih Müslim 3005-də nəql olunan hədisdə oğlanın imanına görə xalq odlu xəndəklərə atılır və alimlər bunu çox vaxt Buruc surəsindəki hadisə ilə əlaqələndirir. Bu bağlantı elmi izahdır, Quranın açıq mətni deyil.

• Bu qissədən nə öyrənirik?

  İmanın bəzən bir bədəli olduğunu, zülmün müvəqqəti, mükafatın isə əbədi olduğunu öyrənirik. Zalımlar üçün cəhənnəm, iman gətirib saleh əməl işləyənlər üçün isə cənnət vardır (Buruc, 10-11).