Musa və Xızır hekayəsi

Hekayə

1. 1

   Musanın elm axtarışı

   Səhih Buxarideki rəvayətə görə (Buxari 3401), Musa (ə.s) bir dəfə xalqa xitab edərkən ondan «insanların ən biliklisi kimdir?» deyə soruşdular, o da «mənəm» dedi. Allah bu cavabı bəyənmədi və ona bildirdi ki, iki dənizin qovuşduğu yerdə ondan daha bilikli bir qulu vardır.

   Musa bu qulu tapmaq üçün yola çıxdı. Quran onun qətiyyətini belə nəql edir: o, «iki dənizin qovuşduğu yerə çatana qədər, illərlə getsəm belə, dayanmayacağam» dedi (Kəhf, 60).

2. 2

   İki dənizin qovuşduğu yerdə görüş

   Musa xidmətçisi ilə yolçuluğa çıxdı. Görüş yerinin əlaməti yanlarına götürdükləri balığın canlanıb dənizə getməsi idi. Bir qayanın yanında dincələrkən balıq itdi, lakin onlar bunu unudub yollarına davam etdilər; sonra geri qayıtdılar (Kəhf, 61-64).

   Orada Allahın Öz dərgahından mərhəmət və elm verdiyi bir qulu tapdılar (Kəhf, 65). Bu qulun adı Quranda çəkilmir; Peyğəmbərdən (s.ə.s) gələn səhih rəvayətdə onun adı Xızır olaraq bildirilir (Buxari 3401).

3. 3

   Gəmi hadisəsi

   Musa ona: «Öyrədildiyin doğru elmdən mənə də öyrətmək şərti ilə sənə tabe olummu?» dedi (Kəhf, 66). Xızır cavab verdi ki, Musa onunla birlikdə səbir edə bilməz, çünki izahını bilmədiyi şeylərə dözmək çətindir. Musa səbir edəcəyinə söz verdi (Kəhf, 67-70).

   Bir gəmiyə mindilər və Xızır gəmini deşdi. Musa təəccüblə etiraz etdi: «İçindəkiləri boğmaq üçünmü onu deşdin?» Xızır ona verdiyi sözü xatırlatdı (Kəhf, 71-73).

4. 4

   Oğlan və divar hadisələri

   Sonra yolda bir oğlan uşağı ilə rastlaşdılar və Xızır onu öldürdü. Musa yenə dözə bilmədi və günahsız bir cana qıymağı qınadı (Kəhf, 74). Xızır ona son bir imkan verdi.

   Bir kəndə çatdılar; əhali onları qonaq etmək istəmədi. Orada yıxılmaq üzrə olan bir divar gördülər və Xızır heç bir haqq almadan onu düzəltdi. Musa: «İstəsəydin, buna görə bir haqq alardın» dedi. Bu üçüncü etiraz onların ayrılıq nöqtəsi oldu (Kəhf, 76-78).

5. 5

   Hikmətin açıqlanması

   Ayrılmadan əvvəl Xızır hər hadisənin arxasındakı hikməti açıqladı. Gəmi kasıb balıqçılara aid idi; onu qəsdən qüsurlu göstərdi ki, zorla gəmi toplayan zalım bir hökmdar onu ələ keçirməsin. Öldürdüyü oğlan böyüyəndə valideynlərini azğınlığa və küfrə sürükləyəcəkdi; Allah əvəzində onlara daha xeyirli və mərhəmətli bir övlad verəcəkdi. Divarın altında isə yetim iki uşağa aid xəzinə vardı; divar möhkəmlənməsəydi, xəzinə vaxtından əvvəl üzə çıxıb itə bilərdi (Kəhf, 79-82).

   Xızır sonda bunları öz istəyi ilə etmədiyini bildirdi: «Mən bunları öz istəyimlə etmədim» (Kəhf, 82). Beləcə zahirdə pis görünən hər üç işin arxasında Allahın gizli mərhəməti dayanırdı.

Musa və Xızır qissəsi Kəhf surəsinin (18) 60-82-ci ayələrində nəql olunur. Musa ilə birlikdə olan salehin adı Quranda açıqlanmır; onu Xızır kimi tanıdan mənbə Peyğəmbərdən (s.ə.s) gələn səhih hədisdir (Buxari 3401). Alimlər Xızırın peyğəmbər, yoxsa Allahın ona xüsusi elm verdiyi saleh bir qul olması barədə ixtilaf ediblər. Qissənin əsas mövzusu Musa kimi böyük bir peyğəmbərin belə hər elmi əhatə etmədiyini və Allahın hikmətinin çox vaxt zahirdən dərin olduğunu göstərməkdir.

• Ən bilikli insan belə hər şeyi bilmir; həqiqi elmin sahibi Allahdır.
• Zahirdə pis görünən bir hadisənin arxasında Allahın gizli xeyri ola bilər.
• Elm öyrənmək təvazökarlıq və səbir tələb edir.
• Allahın hökmlərinə baxıb tələsik nəticə çıxarmaqdan çəkinmək lazımdır.

İstinadlar Quran ayələrindən, mövcud səhih hədislərdən və etibarlı elmi mənbələrdən seçilir.

• QuranKəhf surəsi, 65-66

  Allahın mərhəmət və elm verdiyi qulun tapılması və Musanın ona tabe olmaq istəməsi bu ayələrdə nəql olunur.

• HədisSəhih Buxari, 3401

  Ubey ibn Kə'bdən nəql olunan səhih hədis Musanın Xızırla görüşünü və gəmi, oğlan, divar hadisələrini təfərrüatı ilə bildirir; Xızırın adı da bu hədisdə keçir.

• Elmi mənbəTDV İslam Ansiklopedisi, «Hızır»

  Xızırın Quranda adının çəkilməməsi, hədislə tanınması və peyğəmbər ya saleh qul olması barədə fikir ayrılığı üçün istinad olunub.

Quranda keçən digər qissələr.

• Ashabi-Kəhf

  İmanları uğrunda mağaraya sığınan gənclərin möcüzəvi hekayəsi

• Zülqərneyn

  Yer üzündə səyahət edən adil hökmdar və Yəcuc-Məcuc səddi

• Bəni-İsrailin inəyi

  Bəqərə surəsinə adını verən inək və həddindən artıq sual verməyin ibrəti

• Musa

Bu hekayə haqqında ən çox soruşulanlar.

• Musa və Xızır hekayəsi nədir?

  Musa və Xızır hekayəsi Musa peyğəmbərin (ə.s) daha bilikli bir qulu tapmaq üçün yola çıxmasını və Xızırla birlikdə gəmi, oğlan və divar hadisələrindən keçən üç sınaqlı yolçuluğunu danışır (Kəhf, 60-82).

• Xızır peyğəmbər idimi?

  Quran onu adla çəkmir və Allahın mərhəmət və xüsusi elm verdiyi «saleh bir qul» kimi təqdim edir. Alimlər onun peyğəmbər, yoxsa vəli və saleh qul olması barədə ixtilaf edir.

• Musa niyə Xızırın işlərinə etiraz etdi?

  Gəminin deşilməsi, oğlanın öldürülməsi və heç bir haqq alınmadan tikilən divar zahirdə yanlış görünürdü; Musa bu işlərin hikmətini bilmədiyi üçün səbir edə bilmədi.

• Musa və Xızır hekayəsi hansı surədədir?

  Bu hekayə Kəhf surəsinin (18) 60-82-ci ayələrində yer alır; Xızırın adı isə Səhih Buxari 3401 nömrəli hədisdən gəlir.